CHERRY EYE Ở CHÓ MÈO

Bệnh lý sa tuyến lệ mí thứ ba & phẫu thuật điều trị chuẩn thú y học thế giới

1. ĐỊNH NGHĨA CHUẨN Y KHOA

Cherry eye là thuật ngữ lâm sàng chỉ tình trạng sa tuyến lệ của mí mắt thứ ba
(Prolapse of the gland of the third eyelid).

Ở chó và mèo:

• Mí thứ ba (nictitating membrane) chứa tuyến lệ phụ

• Tuyến này đóng góp 30–40% tổng lượng nước mắt

• Có vai trò sống còn trong:

  • Bôi trơn giác mạc

  • Bảo vệ bề mặt nhãn cầu

  • Duy trì miễn dịch tại chỗ của mắt

👉 Khi tuyến lệ bị sa ra ngoài và lộ trên bề mặt mắt, khối mô màu đỏ/hồng xuất hiện ở khóe mắt trong – gọi là cherry eye.

📌 Cherry eye không phải u, không phải khối tăng sinh, không phải viêm đơn thuần.

2. GIẢI PHẪU & CƠ CHẾ BỆNH SINH

2.1. Giải phẫu liên quan

• Tuyến lệ mí thứ ba được giữ cố định bởi:

  • Mô liên kết

  • Dây chằng yếu

• Đặc điểm này đặc biệt lỏng lẻo ở chó

2.2. Cơ chế sa tuyến

Khi:

• Mô liên kết bẩm sinh yếu

• Chấn thương, viêm, dụi mắt nhiều

• Tăng áp lực ổ mắt

→ hệ thống giữ bị mất ổn định
→ tuyến lệ lộn ra khỏi vị trí giải phẫu

📌 Một khi đã sa:

• Tuyến lệ không thể tự co hồi

• Càng để lâu → phù nề, xơ hóa → khó phẫu thuật hơn

3. YẾU TỐ NGUY CƠ & GIỐNG DỄ MẮC CHERRY EYE

3.1. Đối tượng thường gặp

• Chó non (< 1 năm tuổi)

• Mèo: ít gặp hơn nhưng vẫn có

3.2. Giống chó nguy cơ cao

• Nhóm mặt ngắn (brachycephalic):

  • Bulldog

  • Pug

  • Shih Tzu

  • Pekingese

📌 Có yếu tố di truyền rõ ràng

4. BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

4.1. Dấu hiệu điển hình

• Khối mô đỏ/hồng, tròn/oval ở khóe mắt trong

• Có thể:

  • Một bên hoặc hai bên

  • Không đau hoặc kích ứng nhẹ

4.2. Biến chứng nếu không điều trị

• Viêm kết mạc mạn tính

• Viêm tuyến lệ

• Giảm tiết nước mắt

• Nguy cơ khô mắt mãn tính (KCS)

5. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

Cherry eye cần phân biệt với:

• U kết mạc

• Viêm kết mạc tăng sinh

• Nang tuyến lệ

• U tuyến lệ (rất hiếm)

📌 Chẩn đoán chủ yếu dựa vào:

• Lâm sàng

• Hình thái điển hình

• Đáp ứng kém với điều trị nội khoa

6. VÌ SAO ĐIỀU TRỊ NỘI KHOA KHÔNG HIỆU QUẢ?

• Thuốc nhỏ mắt:

  • Giảm viêm

  • Giảm phù tạm thời

❌ Không phục hồi được cấu trúc giải phẫu
❌ Không tái cố định được tuyến lệ

👉 Cherry eye là bệnh lý cấu trúc → chỉ định ngoại khoa tuyệt đối

7. NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ HIỆN ĐẠI

❗ Nguyên tắc vàng trong thú y học:

BẢO TỒN TUYẾN LỆ – KHÔNG CẮT BỎ

7.1. Vì sao không được cắt tuyến lệ?

Cắt tuyến gây:

• Mất 30–40% nước mắt

• Giảm bảo vệ giác mạc

• Nguy cơ cao:

  • Keratoconjunctivitis Sicca (KCS)

  • Loét giác mạc

  • Giảm thị lực không hồi phục

📌 Cắt tuyến chỉ được chấp nhận khi:

• Tuyến hoại tử

• Ung thư tuyến (cực hiếm)

8. PHẪU THUẬT CHERRY EYE Ở CHÓ MÈO – CHUẨN THÚ Y HỌC THẾ GIỚI

8.1. Pocket technique (Morgan technique) – TIÊU CHUẨN VÀNG

Nguyên lý:

• Tạo một “túi mô” ở mặt trong mí thứ ba

• Đặt tuyến lệ trở lại vị trí giải phẫu

• Khâu cố định bằng chỉ tan, không lộ tuyến

Ưu điểm:

• Bảo tồn hoàn toàn tuyến lệ

• Ít xâm lấn

• Tỷ lệ thành công cao (80–95%)

Nhược điểm:

• Có nguy cơ tái phát nếu kỹ thuật không chuẩn

8.2. Anchoring technique

• Cố định tuyến vào mô sâu hơn trong ổ mắt

• Áp dụng khi:

  • Pocket technique thất bại

  • Mô mí quá lỏng

⚠️ Kỹ thuật khó, đòi hỏi phẫu thuật viên kinh nghiệm cao.

9. GÂY MÊ & AN TOÀN PHẪU THUẬT

Dù là phẫu thuật nhỏ:

• BẮT BUỘC gây mê toàn thân

• Đánh giá trước mổ:

  • Tim phổi

  • Tuổi

  • Cân nặng

• Vô trùng nghiêm ngặt vùng mắt

📌 Làm sai kỹ thuật → viêm nhiễm → thất bại phẫu thuật.

10. CHĂM SÓC SAU PHẪU THUẬT

• Thuốc nhỏ mắt:

  • Kháng sinh

  • Chống viêm

• Đeo vòng chống liếm

• Tránh bụi, nước, gió

⏱️ Hồi phục:

• 5–7 ngày: giảm sưng

• 10–14 ngày: ổn định hoàn toàn

11. TỶ LỆ TÁI PHÁT & TIÊN LƯỢNG

• Tái phát: 5–20%

• Cao hơn ở:

  • Giống mặt ngắn

  • Mổ muộn

  • Kỹ thuật kém

👉 Nếu tái phát: phẫu thuật lại – KHÔNG cắt tuyến

12. KẾT LUẬN CHUYÊN MÔN

✔ Cherry eye là bệnh ngoại khoa
✔ Không tự khỏi
✔ Không điều trị bằng thuốc đơn thuần
✔ Phẫu thuật bảo tồn là tiêu chuẩn
✔ Can thiệp sớm = tiên lượng tốt, bảo vệ thị lực lâu dài