Chó yếu hai chân sau: Nguyên nhân từ bệnh xương khớp đến tổn thương thần kinh

Chó yếu hai chân sau là tình trạng khiến nhiều chủ nuôi lo lắng, đặc biệt khi chó đột nhiên đứng không vững, đi loạng choạng, kéo lê bàn chân hoặc không thể tự đứng dậy. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà là biểu hiện có thể liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, từ bệnh khớp háng, chấn thương cơ xương đến thoát vị đĩa đệm, tổn thương tủy sống và các bệnh toàn thân.

Điều quan trọng là phải xác định chó yếu hai chân sau do đau và hạn chế vận động, hay do hệ thần kinh bị tổn thương khiến việc điều khiển chân không còn bình thường. Hai nhóm nguyên nhân này có thể biểu hiện khá giống nhau nhưng cần cách tiếp cận chẩn đoán và điều trị khác nhau.

Tại Cửa Ông và Cẩm Phả, nếu chó xuất hiện tình trạng yếu chân sau mới phát sinh hoặc ngày càng nặng, chủ nuôi nên đưa bé đi khám sớm, đặc biệt khi kèm theo đau dữ dội, mất khả năng đứng hoặc rối loạn tiểu tiện.

1. Dấu hiệu chó yếu hai chân sau thường gặp

Tình trạng yếu chân sau có thể xuất hiện từ từ trong nhiều tuần, nhiều tháng hoặc xảy ra đột ngột chỉ trong vài giờ.

Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Chó đứng dậy khó khăn, nhất là sau khi nằm nghỉ.
• Hai chân sau run, khuỵu xuống hoặc không chịu được trọng lượng cơ thể.
• Dáng đi loạng choạng, bước chân không đều, dễ ngã.
• Bàn chân sau bị lật úp, khiến mặt mu bàn chân chạm đất khi đi.
• Móng chân sau bị mòn bất thường do kéo lê trên nền.
• Chó ngại nhảy lên ghế, leo cầu thang hoặc đi lại.
• Chó đau khi được bế, khi thay đổi tư thế hoặc khi chạm vào lưng.
• Một hoặc cả hai chân sau mất khả năng vận động.
• Chó khó tiểu, không tiểu được hoặc tiểu không tự chủ trong một số trường hợp tổn thương thần kinh.

Không phải chó yếu chân sau nào cũng có tất cả các dấu hiệu trên. Việc quan sát thời điểm khởi phát, khả năng chịu lực, dáng đi, biểu hiện đau và chức năng tiểu tiện sẽ giúp bác sĩ thú y định hướng nguyên nhân.

2. Vì sao chó bị yếu hai chân sau?

2.1. Bệnh cột sống và thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm là một trong những nguyên nhân thần kinh quan trọng gây yếu hoặc liệt hai chân sau ở chó.

Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống, có chức năng phân tán lực và hỗ trợ vận động của cột sống. Khi đĩa đệm thoái hóa, lồi hoặc thoát ra khỏi vị trí bình thường, vật chất đĩa đệm có thể chèn ép hoặc làm tổn thương tủy sống và các cấu trúc thần kinh lân cận.

Chó mắc bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu:

• Đau vùng lưng hoặc cổ.
• Đi khom lưng, căng cứng cơ lưng.
• Yếu hai chân sau, bước đi không vững.
• Kéo lê chân, mất khả năng đứng hoặc liệt.
• Rối loạn khả năng làm rỗng bàng quang khi tổn thương nặng.

Bệnh có thể khởi phát đột ngột hoặc tiến triển từ từ. Một số giống chó có nguy cơ mắc bệnh đĩa đệm cao hơn, nhưng chó thuộc các giống khác vẫn có thể mắc bệnh.

Lưu ý: Không thể xác định thoát vị đĩa đệm chỉ dựa vào dáng đi hoặc phim X-quang thông thường. Khi nghi ngờ tổn thương tủy sống, bác sĩ thú y có thể cần chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp khác.

2.2. Bệnh khớp háng và thoái hóa khớp

Các bệnh lý chỉnh hình có thể khiến chó đi lại khó khăn do đau, giảm biên độ vận động hoặc không muốn chịu lực lên hai chân sau.

Một số nguyên nhân gồm:

• Loạn sản khớp háng.
• Thoái hóa khớp.
• Viêm khớp.
• Chấn thương dây chằng, cơ hoặc gân.
• Gãy xương vùng chậu, xương đùi hoặc các cấu trúc liên quan.

Chó mắc bệnh khớp thường có xu hướng đi cứng chân, khó đứng lên sau khi nằm, ngại vận động hoặc giảm khả năng nhảy. Một số bé có thể chuyển trọng lượng cơ thể sang hai chân trước để giảm đau.

Tuy nhiên, bệnh khớp và bệnh thần kinh đôi khi cùng tồn tại. Vì vậy, phát hiện thoái hóa khớp trên phim X-quang không đồng nghĩa đây chắc chắn là nguyên nhân duy nhất khiến chó yếu chân sau.

2.3. Chấn thương cột sống, xương chậu và chi sau

Tai nạn giao thông, ngã từ độ cao, va đập mạnh hoặc chấn thương khi vận động có thể gây tổn thương cột sống, tủy sống, xương chậu, xương đùi và các dây thần kinh ngoại biên.

Nếu chó đột ngột không đứng được sau chấn thương, cần xem đây là tình huống khẩn cấp cho đến khi loại trừ được tổn thương nghiêm trọng.

Chủ nuôi không nên cố kéo duỗi chân, nắn cột sống hoặc bắt chó đi thử. Việc di chuyển không đúng cách có thể khiến tổn thương nặng thêm.

2.4. Bệnh tủy sống và thoái hóa thần kinh

Không phải mọi trường hợp chó yếu chân sau đều do thoát vị đĩa đệm. Nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây tổn thương tủy sống hoặc đường dẫn truyền thần kinh, chẳng hạn:

• Viêm tủy hoặc viêm màng tủy.
• Nhiễm trùng ảnh hưởng đến cột sống và hệ thần kinh.
• Khối u trong hoặc quanh ống sống.
• Nhồi máu tủy sống hoặc các tổn thương mạch máu tủy.
• Bệnh thoái hóa tủy ở chó (degenerative myelopathy).

Bệnh thoái hóa tủy thường gây rối loạn vận động tiến triển và hay gặp ở chó lớn tuổi. Chó có thể kéo lê móng, bắt chéo chân sau hoặc mất phối hợp vận động. So với một số trường hợp thoát vị đĩa đệm cấp tính, chó mắc bệnh này thường không biểu hiện đau cột sống rõ rệt.

Tuy vậy, không thể chẩn đoán bệnh thoái hóa tủy chỉ dựa vào tuổi, giống chó hoặc biểu hiện yếu chân. Bác sĩ thú y cần đánh giá thần kinh và loại trừ những nguyên nhân khác có thể điều trị.

2.5. Bệnh cơ, dây thần kinh ngoại biên và khớp nối thần kinh – cơ

Cơ và hệ thần kinh ngoại biên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra lực vận động. Khi các cấu trúc này bị tổn thương, chó có thể yếu cơ, giảm phản xạ hoặc mất khả năng phối hợp vận động.

Một số nguyên nhân gồm:

• Viêm cơ.
• Bệnh lý thần kinh ngoại biên.
• Bệnh khớp nối thần kinh – cơ.
• Tổn thương các đám rối thần kinh hoặc dây thần kinh chi sau.
• Một số bệnh truyền nhiễm hoặc rối loạn miễn dịch.

Tùy vị trí tổn thương, chó có thể yếu một chân, hai chân sau hoặc nhiều chi. Một số trường hợp còn kèm giảm trương lực cơ, khó nuốt hoặc khó thở. Nếu tình trạng yếu cơ tiến triển nhanh hoặc ảnh hưởng đến hô hấp, cần đưa chó đi cấp cứu ngay.

2.6. Bệnh toàn thân và rối loạn chuyển hóa

Không phải trường hợp chó yếu chân sau nào cũng bắt nguồn từ tổn thương trực tiếp ở chân hoặc cột sống. Một số bệnh toàn thân có thể khiến chó yếu, run hoặc khó đứng do cơ thể suy kiệt.

Những nguyên nhân cần xem xét gồm:

• Thiếu máu.
• Hạ đường huyết.
• Rối loạn điện giải.
• Mất nước hoặc bệnh toàn thân nặng.
• Một số bệnh nội tiết, nhiễm trùng hoặc ngộ độc.

Nhóm nguyên nhân này thường cần kết hợp khám lâm sàng và xét nghiệm máu để xác định. Nếu chó yếu toàn thân, lừ đừ, bỏ ăn, nôn ói hoặc có dấu hiệu bất thường ở nhiều cơ quan, không nên chỉ tập trung kiểm tra hai chân sau.

3. Phân biệt chó yếu chân sau do đau xương khớp hay tổn thương thần kinh

Các dấu hiệu dưới đây chỉ giúp chủ nuôi quan sát ban đầu, không thay thế việc khám chỉnh hình và thần kinh.

Một điểm quan trọng là không đau không có nghĩa là chó không có tổn thương thần kinh nghiêm trọng. Ngược lại, chó bị đau cột sống cũng có thể co cứng và không muốn di chuyển, khiến chủ nuôi tưởng rằng bé chỉ bị đau chân thông thường.

4. Khi nào chó yếu hai chân sau cần cấp cứu?

Chủ nuôi nên đưa chó đến cơ sở thú y ngay nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Yếu chân sau xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển nhanh.
• Chó không thể đứng, đi hoặc tự nâng đỡ cơ thể.
• Hai chân sau liệt hoặc bị kéo lê hoàn toàn.
• Đau dữ dội, kêu la khi di chuyển hoặc có biểu hiện đau cột sống rõ.
• Chó không tiểu được, rặn tiểu liên tục hoặc bàng quang căng bất thường.
• Mất khả năng kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện đi kèm yếu chân.
• Yếu chân sau sau tai nạn, ngã hoặc chấn thương.
• Yếu nhiều chi, khó nuốt hoặc khó thở.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, chấn thương nặng hoặc bệnh toàn thân nguy hiểm. Không nên chờ vài ngày để xem chó có tự hồi phục hay không.

Trong lúc đưa chó đi khám, nên hạn chế vận động, tránh để bé tự leo cầu thang hoặc nhảy lên xuống. Nếu nghi ngờ chấn thương cột sống, hãy giữ cơ thể chó ổn định và nhờ cơ sở thú y hướng dẫn cách vận chuyển phù hợp.

5. Bác sĩ thú y chẩn đoán nguyên nhân bằng cách nào?

Để xác định nguyên nhân khiến chó yếu hai chân sau, bác sĩ cần kết hợp bệnh sử, khám chỉnh hình, khám thần kinh và các xét nghiệm phù hợp. Không nên kết luận chỉ dựa trên một phim chụp hoặc một biểu hiện đơn lẻ.

5.1. Khai thác bệnh sử

Những thông tin quan trọng gồm:

• Triệu chứng xuất hiện đột ngột hay từ từ.
• Có tai nạn, ngã hoặc vận động bất thường trước đó không.
• Chó có đau lưng, đau khớp hoặc kêu khi được bế không.
• Chó có kéo lê móng, bắt chéo chân hoặc thường xuyên ngã không.
• Khả năng tiểu tiện, đại tiện và tình trạng ăn uống.
• Tuổi, giống chó, tiền sử bệnh và thuốc đã sử dụng.

Chủ nuôi nên ghi lại thời điểm bắt đầu có triệu chứng và quay video dáng đi nếu có thể thực hiện an toàn. Những thông tin này có thể giúp bác sĩ đánh giá diễn biến bệnh, nhưng không nên cố bắt chó đi lại chỉ để quay video khi bé đang đau hoặc yếu nặng.

5.2. Khám chỉnh hình và khám thần kinh

Khám chỉnh hình giúp đánh giá đau khớp, độ vững của khớp, biên độ vận động, tình trạng sưng và các tổn thương cơ xương.

Khám thần kinh có thể bao gồm đánh giá dáng đi, tư thế, phản xạ, phản ứng đặt bàn chân, trương lực cơ và cảm giác. Bác sĩ cũng cần xác định vị trí tổn thương có khả năng nằm ở não, tủy sống, rễ thần kinh, dây thần kinh ngoại biên hay cơ.

Các nghiệm pháp thần kinh cần được thực hiện đúng kỹ thuật. Chủ nuôi không nên tự véo ngón chân, bẻ bàn chân hoặc thử phản xạ đau tại nhà vì có thể gây đau, làm tổn thương nặng thêm và không thể thay thế đánh giá chuyên môn.

5.3. Chụp X-quang

X-quang có thể giúp phát hiện gãy xương, trật khớp, thay đổi cấu trúc xương, một số dấu hiệu thoái hóa hoặc bất thường cột sống.

Tuy nhiên, X-quang thông thường không thể đánh giá đầy đủ tủy sống và không loại trừ được mọi trường hợp thoát vị đĩa đệm. Kết quả cần được diễn giải cùng với dấu hiệu lâm sàng.

5.4. Xét nghiệm máu và các xét nghiệm bổ sung

Tùy tình trạng của chó, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, sinh hóa máu, điện giải, đường huyết hoặc xét nghiệm chuyên biệt nhằm phát hiện bệnh toàn thân, viêm nhiễm hay rối loạn chuyển hóa.

5.5. Chụp CT hoặc MRI

Khi nghi ngờ tổn thương tủy sống, thoát vị đĩa đệm hoặc khối u, bác sĩ có thể đề xuất chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc kỹ thuật chuyên sâu khác.

MRI đặc biệt hữu ích trong đánh giá tủy sống và mô mềm. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào vị trí nghi ngờ tổn thương, tình trạng của chó, khả năng thực hiện và yêu cầu lập kế hoạch điều trị.

6. Điều trị chó yếu hai chân sau như thế nào?

Không có một phác đồ duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp. Điều trị phải dựa trên nguyên nhân, mức độ tổn thương, khả năng vận động, tình trạng thần kinh và các bệnh đi kèm.

6.1. Điều trị nội khoa và hạn chế vận động

Một số trường hợp có thể được điều trị bảo tồn bằng cách hạn chế vận động, kiểm soát đau và theo dõi sát. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ phù hợp sau khi bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương và xác định rằng chưa cần can thiệp phẫu thuật.

Không nên tự cho chó uống thuốc giảm đau của người hoặc tự phối hợp thuốc chống viêm. Một số thuốc có thể gây độc cho chó, làm tăng nguy cơ tổn thương đường tiêu hóa, thận hoặc gây tương tác thuốc.

6.2. Phẫu thuật khi có chỉ định

Một số trường hợp thoát vị đĩa đệm gây chèn ép tủy sống đáng kể, tình trạng thần kinh nặng hoặc tiến triển có thể cần được đánh giá để phẫu thuật giải ép.

Quyết định phẫu thuật dựa trên mức độ suy giảm thần kinh, kết quả chẩn đoán hình ảnh, thời gian và diễn biến triệu chứng, tình trạng sức khỏe tổng thể cùng đánh giá của bác sĩ chuyên môn.

Không phải mọi trường hợp chó yếu chân sau đều cần phẫu thuật. Tuy nhiên, cũng không nên trì hoãn đánh giá chuyên sâu khi chó bị liệt hoặc tình trạng vận động xấu đi nhanh chóng.

6.3. Phục hồi chức năng

Sau khi đã kiểm soát nguyên nhân và xác định tình trạng ổn định, một số chó có thể được hỗ trợ phục hồi chức năng nhằm cải thiện vận động, duy trì khối cơ và hỗ trợ khả năng đi lại.

Các phương pháp có thể bao gồm bài tập vận động thụ động, tập đi có hỗ trợ và chương trình phục hồi được cá thể hóa. Thời điểm bắt đầu và cường độ tập phải phù hợp với loại tổn thương. Không nên tự xoa bóp mạnh hoặc ép chó tập khi chưa được hướng dẫn.

7. Chủ nuôi cần chăm sóc chó yếu chân sau tại nhà ra sao?

Trong thời gian chờ khám hoặc hồi phục theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, chủ nuôi có thể:

• Bố trí chỗ nằm khô, sạch, có đệm và dễ tiếp cận.
• Ngăn chó nhảy lên xuống, chạy, leo cầu thang hoặc trượt ngã.
• Hỗ trợ di chuyển theo hướng dẫn phù hợp với tình trạng tổn thương.
• Theo dõi khả năng tiểu tiện, đại tiện, ăn uống và mức độ đau.
• Giữ da sạch, khô; kiểm tra vùng tì đè nếu chó phải nằm nhiều.
• Cho chó dùng thuốc đúng đơn và tái khám đúng lịch.

Nếu chó không tự tiểu được, cần được đánh giá sớm để xác định bàng quang có đang bị ứ nước tiểu hay không. Chủ nuôi không nên tự ép bàng quang hoặc cố nắn vùng bụng khi chưa được hướng dẫn trực tiếp.

Nếu tình trạng yếu tăng lên, chó mất khả năng đứng, xuất hiện đau nhiều hoặc có thay đổi tiểu tiện, cần liên hệ cơ sở thú y ngay thay vì tiếp tục chờ theo dõi tại nhà.

8. Phòng ngừa và phát hiện sớm

Không phải tất cả bệnh lý thần kinh và xương khớp đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, chủ nuôi có thể giảm một số nguy cơ bằng cách:

• Duy trì cân nặng phù hợp, tránh để chó thừa cân.
• Hạn chế nhảy từ độ cao lớn, đặc biệt ở chó có nguy cơ mắc bệnh cột sống.
• Sử dụng dây dắt và kiểm soát chó khi đi gần đường giao thông.
• Cho chó vận động đều đặn, phù hợp với tuổi và thể trạng.
• Theo dõi những thay đổi nhỏ trong dáng đi, khả năng đứng lên và mức độ hoạt động.
• Đưa chó đi khám sớm khi có dấu hiệu đau, yếu chân hoặc giảm khả năng vận động.

Đối với chó lớn tuổi, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề cơ xương khớp và bệnh toàn thân có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động.

9. Khám chó yếu hai chân sau tại Cửa Ông, Cẩm Phả

Nếu chó đi lại khó khăn, yếu hai chân sau, kéo lê bàn chân hoặc có dấu hiệu đau lưng, chủ nuôi nên đưa bé đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị theo triệu chứng.

Tại MonVet, bác sĩ thú y sẽ tập trung phân biệt nguyên nhân chỉnh hình, thần kinh và bệnh toàn thân, từ đó lựa chọn xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và hướng điều trị phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng bé.

Đặc biệt, nếu chó đột ngột liệt chân sau, không đứng được, đau dữ dội hoặc không tiểu được, hãy tìm trợ giúp thú y ngay.

Phòng khám thú y MonVet
Địa chỉ: 121 Lý Thường Kiệt, Cửa Ông, Cẩm Phả, Quảng Ninh
Điện thoại: 0782 369 731
Website: monvetclinic.com

Tài liệu tham khảo

1. Olby NJ, Moore SA, Brisson B, et al. ACVIM consensus statement on diagnosis and management of acute canine thoracolumbar intervertebral disc extrusion. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2022;36(5):1570–1596. doi:10.1111/jvim.16480.
2. Merck Veterinary Manual. Leg Paralysis in Dogs.
3. Merck Veterinary Manual. The Neurologic Evaluation of Dogs.
4. Merck Veterinary Manual. Disorders of the Peripheral Nerves and Neuromuscular Junction in Dogs.

Thông tin trong bài nhằm cung cấp kiến thức cho chủ nuôi, không thay thế việc khám và chẩn đoán trực tiếp. Phương án điều trị cần được cá thể hóa theo nguyên nhân và mức độ tổn thương của từng chó.